WRR rapport over de publieke rol van banken vormt risico

Met het rapport over het bankwezen zet de WRR een stapje in de goede richting. Het rapport, geschreven door theoretici, legt echter ook een vorm van tunnelvisie bloot wat heeft geleid tot het negeren van cruciale onderwerpen in het onderzoek. Het resultaat is een onvolledig onderzoeksrapport wat, indien toegepast, een risico vormt doordat diverse scenario’s over het hoofd worden gezien.

Vorige week kwam, na jaren van wachten, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) naar buiten met het rapport “Geld en schuld: De publieke rol van banken”. Een projectgroep van de WRR is vanuit literatuur, interviews en analyse tot het driehonderd pagina’s tellende rapport over het geldstelsel gekomen waarmee de WRR pleit voor enkele kleinschalige aanpassingen van het geldstelsel.

Ambachtslieden genegeerd

Na het lezen van het rapport blijken de voorgestelde hervormingen inderdaad niet zo revolutionair als veel mensen hadden gehoopt. Voor de inhoud van het stuk zijn zittende partijen geraadpleegd en mensen vanuit het ambacht structureel genegeerd. Slechts één betrokkene van de meer dan 80 personen die hebben bijgedragen heeft vanuit de praktijk de effecten ervaren van de problemen in het huidige financiële stelsel. De inbrengen zijn beperkt gebleven tot die van mensen die het financiële stelsel hebben gemaakt tot wat het nu is en, indien nog in positie, niet vrijuit kunnen spreken over veranderingen van datzelfde systeem. Echte vernieuwers  waren dan ook sterk in de minderheid. Conceptteksten zijn door de projectgroep voorgelegd aan vertegenwoordigers van gevestigde partijen zoals toezichthouders, de Nederlandse Centrale Bank, bankiers en economen.

Toevallig ken ik uit persoonlijke ervaring de opvattingen van een goed aantal deelnemers van de peergroep als het gaat om vernieuwing van wat zij zien als hun vakgebied. De gesprekken die ik met deze mensen voerde in het kader van de opkomst van Bitcoin herinner ik mij nog goed. Uit deze contacten kan ik niet anders dan opmerken dat deze groep mensen in het algemeen de weeffouten van het financiële stelsel én de beschikbare oplossingen maar mondjesmaat kennen en, als dat al zo is, (willen) erkennen.

Hierdoor vraag ik mij af hoe deze selectie bij uitstek geschikt zou moeten zijn om kritisch te kijken naar hun financiële stelsel. Niet zozeer omdat ik denk dat dat deze mensen hun inbreng niet serieus nemen of niet consciëntieus te werk zouden gaan, maar meer omdat het stuk voor stuk mensen zijn met een stevig anker in diezelfde wereld waar kritisch naar gekeken zou worden voor het rapport. Iets wat doorgaans veel beter lukt van buitenaf.

Zo is er een kritische blik vanuit de ING bank georganiseerd, een bank waarvan uitkwam dat ze miljarden verdiende met het financiële systeem aan illegaliteit zoals het aannemen van steekpenningen en het toelaten van witwaspraktijken, wat vorig jaar bleek uit  onderzoek Houston van het OM. Ook van andere betrokkenen, bijvoorbeeld van de zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s) AFM en DNB, was te voorspellen hoe ze naar hun beste vermogen bij zouden dragen aan een kritisch rapport over het stelsel waar ze het liefst zelf dagelijks aan werken.

Onvolledig onderzoek

Het rapport, hoewel het gebalanceerd vraagtekens stelt bij enkele onderdelen van bij het huidige stelsel, gaat niet in op de mogelijkheden die er zijn om definitief korte metten te maken met de diep gewortelde onderliggende problemen. Zo wordt in de toelichting op de geschiedenis van het geldstelsel beperkt tot de periode waarin we te maken hebben met het zogenoemde ‘Fractional reserve banking’ en voorbijgegaan aan de eeuwen van welvaartsgroei daarvoor, toen we met gefixeerde geldvoorraden werkten en ‘full reserve banking’ toepasten. In een kort bijzinnetje wordt zonder enige onderbouwing geclaimd dat het recente model bewezen succesvol zou zijn en niet ingegaan op de effecten. Op de houdbaarheid van de experimentele basisgeldmultiplicator wordt in het geheel niet ingegaan. Ook de invloed van rente op de duurzaamheid van het systeem is gek genoeg niet in het onderzoek meegenomen. Vermoedelijk moeten we het normaal vinden dat dit onderzoeksonderwerpen zijn waarop we opnieuw jaren moeten wachten alvorens ze worden opgepakt.

Iets wat niet op zich laat wachten is technologische vooruitgang. Net als het financiële experiment wordt er in de automatisering veel geëxperimenteerd met alternatieve financiële mechanismen zoals cryptocurrencies. Helaas worden de technologische innovaties van de afgelopen eveneens in het rapport genegeerd. Maar helemaal neutraal is het rapport ook niet over het onderwerp. Er wordt over moderne technieken en het potentieel van hedendaagse innovaties gedaan alsof ze er niet zijn of, gek genoeg, tot het verleden behoren.

WRR verlaagt zicht tot propaganda

Er wordt de indruk gewekt dat de innovaties op basis van bestaande economische modellen de toekomst hebben, terwijl nieuwe technieken en modellen niet tot de kanshebbers behoren om tot verbeteringen te leiden, aldus de WRR. De teksten die dit heeft opgeleverd werken op de lachspieren van techneuten. Het is verdrietig te noemen wanneer je bedenkt dat dit van de WRR afkomstig is, één van de meest gerenommeerde bronnen denkbaar. Neem nou het volgende citaat:

De afgelopen jaren houden zogeheten ‘cryptomunten’ de gemoederen flink bezig. Bij cryptomunten gaat het om digitale munten die worden gegenereerd door cryptografie, een computerberekening. De bekendste is de bitcoin. Deze werd in oktober 2008 gelanceerd, niet toevallig vlak na de val van Lehman Brothers. De ontwikkelaars hoopten hiermee een alternatief te creëren voor de dominante geldvormen (contanten en banktegoeden) die afhankelijk zijn van, en sterk beïnvloed worden door de overheid en banken. Vertrouwen in de bitcoin zou niet langer gestoeld zijn op vertrouwen in deze instellingen maar op (dat was althans de claim) objectieve, rationele, niet te corrumperen mathematische berekeningen in een gedecentraliseerd, gedeeld en publiek toegankelijk boekhoudsysteem.

Deze weergave is onvolledig en sterk gekleurd. Niet iets wat je van een organisatie als de WRR zou verwachten, zeker als je nadenkt over de kosten die gemoeid zijn geweest bij de totstandkoming van dit rapport. Het negeren van de ontwikkelingen die spelen, zoals wereldwijd schaalbare blockchain technologie, gestage mondiale adoptie, toetreding vanuit wall street en state-of-the-art innovatie, lijkt nog het meest op tunnelvisie aan het adres van de auteurs. Het komt over alsof alles er op moet wijzen dat er politiek op dit moment geen mogelijkheid is om significante veranderingen aan te brengen om het financiële stelsel te verbeteren. Niet met veranderingen in het huidige systeem en ook niet via modernisering langs cryptocurrency of andere fintech. Terwijl juist nu het moment lijkt voor politici en ZBO’s om in actie te komen. Ik hoef de tv maar aan te zetten en de onvrede spat van het scherm. Het meest in het oog springend zijn hierbij de gele vestjes die ondanks vrieskou en interventie van Militaire Eenheden maandenlang op de barricades klimmen uit protest tegen de gevolgen van, ondermeer, de inrichting van de financiële sector.

De vooringenomenheid druipt er vanaf. Wanneer er iets moet veranderen aan het bestaande financiële bestel dan is het normaal om drie jaar te doen over een rapport, maar wanneer Bitcoin een jaartje op adem moet komen van een reeks successen, wordt het subiet afgeschreven. Samen met de genegeerde onderwerpen is dit wat het rapport laat afglijden, van wetenschappelijk onderzoek tot het niveau van propaganda. En dat is jammer. Want met een klein beetje meer neutraliteit en aandacht had dit eenvoudig voorkomen kunnen worden. Neem het citaat van hierboven. Het is opgeschreven op een dusdanige manier dat er toch iets gezegd kan worden over het onderwerp maar dat er feitelijk niet veel zinnigs gemeld wordt. Met een kleine aanpassing hier en daar kan ik het tegendeel van het beweerde in het WRR rapport evenzo aannemelijk noteren:

De afgelopen jaren houden zogeheten ‘fiat’ valuta de gemoederen flink bezig. Bij fiat gaat het om munten die worden gegenereerd door politieke interventie, een proces van menselijk handelen. De bekendste is de Amerikaanse Dollar. Deze werd in 1971 losgekoppeld van de goudstandaard, niet toevallig vlak na de oorlog in Vietnam. De kopstukken achter het systeem hoopten een alternatief te creëren voor de dominante problemen (schulden en een negatieve betaalbalans) die afhankelijk zijn van, en sterk beïnvloed worden door de centrale bank en overheidsingrijpen. Vertrouwen in de dollar zou niet langer gestoeld zijn op het gegarandeerd kunnen omwisselen naar goud, maar op (dat was althans de claim) niet te corrumperen instellingen in een gecentraliseerd, ondemocratisch en niet-publiek toegankelijk boekhoudsysteem.

Dit laat zien dat het rapport met een kritische blik herschreven moet worden, maar dan met inbegrip van de kennis die aanwezig is rond fintech innovaties, alternatieve geldsoorten en economische modellen. Het mag duidelijk zijn dat de oplossingen voor problemen in het huidige financiële stelsel niet gevonden gaan worden binnen hetzelfde paradigma, hoezeer dat ook binnen de comfort zone is van de zittende garde.

No problem can be solved from the same level of consciousness that created it – Albert Einstein.

In het hele rapport komt de term ‘blockchain’ twee maal terloops voor. Er wordt nergens inhoudelijk ingegaan op de revolutionaire bestuursvernieuwing die blockchain techniek meebrengt. Ook wordt niet ingegaan op de explosie van innovatie in Bitcoin, andere cryptocurrency en Distributed Ledger Technologie (DLT). Dit is waarom het rapport wat mij betreft een ruime onvoldoende krijgt. Het is nog het beste te vergelijken met een onderzoek naar de Nationale Post-diensten begin jaren negentig, zonder te benoemen wat email is en zal doen met de destijds nog veel gebruikte enveloppen, postzegels en postkantoren.

Het WRR rapport vormt een risico

Het WRR rapport vormt het risico dat politici en beleidsmakers zich in slaap laten sussen ten aanzien van de niet te stoppen innovaties in het financiële systeem. De lezer wordt niet op de hoogte gebracht dat het rapport tot stand is gekomen vanuit een theoretische benadering, terwijl ingenieurs de toekomst in praktijk brengen door haar te bouwen. Op langere termijn zorgt de met het rapport uitgelokte politieke inactiviteit voor stagnatie in de vernieuwing van regelgeving. Het gevolg hiervan is steevast dat innovatie – en de bijbehorende economische groei – over de grens verdwijnt. Het zou jammer zijn als het Silicon Valley van de aanstaande financiële fintech revolutie de komende jaren uit Europa verdwijnt. Met rapporten zoals deze van de WRR neemt de kans toe dat over twintig jaar de Europese Commissie de Mark Zuckerberg van het blokchain tijdperk moet uitnodigen voor het Congres om uitleg te geven wat er is gebeurt, in een Cambridge Analytica schandaal van dat tijdperk.

Het is niet onverwacht dat een aantal deelnemers van de peergroep en genegeerde ambachtslieden het inhoudelijk oneens zijn met het uiteindelijk gepubliceerde rapport en zich momenteel verenigen om tot een schriftelijke reactie te komen. We zullen opnieuw moeten afwachten hoe dit verder zal gaan en hoop blijven houden op de hard nodige vooruitgang in het financiële domein. Intussen bouwt de community gestaag door aan oplossingen. Vanuit het ambacht.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

66 − 58 =