Hoe kan de overheid omgaan met blockchain ecosystemen?

De ecosystemen die aan blockchain innovatie werken en de systemen die dit oplevert functioneren fundamenteel anders dan gevestigde instituties. Drempelvrije markten waarin activa ongekend fijnmazig verhandelbaar zijn bieden bedrijfsleven en overheden geen grip meer. De kans is groot dat het monster niet te temmen valt en dat “comply-or-explain” voortaan vanuit een andere hoek klinkt.

Jaarlijks stijgt de hoeveelheid kapitaal dat is opgeslagen in crypto-assets. De totale waarde, omgerekend in euro’s, groeit naarmate de markt meer gebruikers kent, afgewisseld met een periodieke dip. De digitale activa of tokens, waarmee de handel verloopt, zijn hierbij het middelpunt van waarde-opslag geworden, niet euro’s of dollars. De ondernemingen die hier mee werken proberen uit te vinden hoe betalingen in crypto-assets op de traditionele balans terecht moeten komen zodat de belastingdienst en toezichthouder er niet al te zeer over valt. Daarna kunnen ze verder met hun ontwikkelingen.

Betalen met activa zoals bitcoins is de norm in de hotspots van ontwikkeling waar blockchain technologie is omarmd. De blockchain gemeenschap is nog het meest te beschouwen als een soort mengvom van occupy en anonymous. Met occupy is duidelijk geworden dat er geen beweging zit in de gevestigde structuren van markt en overheid. Dus nu bouwt een nieuwe generatie om die systemen heen en herontdekt hoe markten anders kunnen functioneren. Wat hen verbindt zijn blockchain-netwerken die deze nieuwe vorm van marktwerking ondersteunen.

Met de instroom van grotere hoeveelheden geld in de cryptomarkten en de aanstaande institutionalisering tussen de cryptogemeenschap en wall street zal de impact van deze nieuwe geldcultuur toenemen. Het lijkt een spelletje geworden van: “wie er het eerste bij was en weet wat er aan komt in de blockchain sector, die wordt rijk”. Op dit moment bestaat deze rijkdom nog uit het bezit die de tokens in euro’s of dollars representeren. We zagen al eerder de beelden van snel euro-rijk geworden jongeren. Steeds meer wordt de waarde echter gepercipieerd vanuit de activa zelf, en ben je pas rijk als je de tokens zelf bezit. Het is te hopen dat overheden in staat zijn de kapitaalstroom van fiat geld naar deze digitale activa ordentelijk te begeleiden.

Communicerende activa

Het opslaan van waarde in één waardedrager of medium zoals de euro leidt tot grote hoeveelheden administratie en is daardoor inefficiënt. De vorm – euro’s – staat vaak te ver af van de onderwerpen waarover de administratie gaat. Met blockchain worden netwerken van waarde gecreëerd waarin kapitaal in de reële wereld liquide wordt en het eigendom dynamisch kan stromen. De waardedragers kunnen eenvoudig aangemaakt worden en variëren daardoor in vorm, eigenschappen en kwaliteit. Sommige activa zijn flexibel van aard en programmeerbaar, andere zijn eenvoudiger en bieden bijvoorbeeld een robuuste manier voor de opslag van een specifiek soort kapitaal. Het algemene voordeel is dat de tokens fungeren als krachtig en dynamisch communicatiemiddel van activa binnen en tussen de groepen die ze gebruiken.

In verschillende sectoren worden digitale activa op blockchains inmiddels ingezet voor het administreren van allerlei handelingen. In de financiële sector wordt geëxperimenteerd met het gebruik van tokens in de effectenmarkten. In de logisitiek vervullen tokens een rol in uitwisselingsprocessen tussen ketenpartners en in sociale netwerken worden tokens gebruikt om mensen in de gelegenheid te brengen elkaar te ondersteunen. De nieuwe netwerken maken activa liquide die vroeger geen waarde kenden doordat ze niet handelbaar waren in een markt-context.

Alles van waarde is weerloos – Lucebert

In principe wordt met blockchains een communicatie-instrument geleverd die het mogelijk maakt met allerlei soorten eigendom – kapitaal en activa – te communiceren. Ook de kleinste zaken zoals een like of een klik op een webpagina. En hier is behoefte aan. Al jaren wordt gezocht naar manieren om waarde op de wereld te laten communiceren. Daarom zijn er inmiddels allerlei groepen die bijvoorbeeld de waarde van de natuur vangen in blockchains. Met de infrastructuren ontdekken ze hoe de duurzaamheidsdoelen op alternatieve wijze wél kunnen worden gehaald door voorheen – in economische termen – als waardeloos beschouwde activa liquide te maken. Andere initiatieven vangen bijvoorbeeld de waarde die is opgeslagen in vastgoed en maken deze buitengewoon goed verhandelbaar en interactief. Primalbase in Amsterdam is een mooi voorbeeld van een ecosysteem waar sociaal kapitaal wordt gevangen in een blockchain-netwerk, waar de Euro al niet meer bestaat.

In alle gevallen verwijdert de administratie zich van het telkens omrekenen naar en rapporteren in Euro’s of andere nationale valuta. Het meer abstracte digitale equivalent van geld wordt gebruikt in de vorm van activa die in netwerken worden bewaard in smart contracts. Tokens kunnen tot bijna oneindig kleine eenheden worden opgedeeld, wat leidt tot uiterst granulaire markten met nieuwe verdienmodellen rond activa die we in de traditionele economie niet als baten beschouwen.

Marktkapitalisatie van extreem granulaire markten op www.coinmarketcap.com

De verwachting is dat in de komende jaren de groeitrend uit de afbeelding hierboven zal doorzetten en de hoeveelheid kapitaal, die is opgeslagen in digitale activa op blockchains, sterk zal toenemen. Overheden hebben één kans zich te positioneren in het geweld van de financiële sector rond DLT en de cryptocurrencies vanuit de voor sommigen als plebejisch aandoende ecosystemen. Nu in de markten van deze digitale activa inmiddels miljarden omgaan wordt het langzaam noodzaak voor overheden om te participeren.

Hoe overheden kunnen helpen bij de blockchain-revolutie

Voor overheden is het lastig mee te bewegen in deze nieuwe richting. De objecten waarover de overheid controle wenst te hebben lijken binnen de ecosystemen verstopt en van een kleinschaligheid die niet valt te overzien. Wanneer de samenleving meer en meer handel drijft in deze alternatieve kapitaal-netwerken wordt bijvoorbeeld het inzetten van instrumenten om toezicht mee te houden of belasting mee te heffen steeds lastiger, vergeleken met de manier waarop dit nu is ingericht. Met vrijheid komt immers altijd een vermindering van structuur. De ‘flat-tax’ richting lijkt een logische weg te zijn nu cryptocurrency-netwerken bezit online hebben gebracht en onafhankelijk van jurisdicties opereren.
De afstand tussen de complexe structuren van de overheid en de platte blockchain netwerken is alleen groot. Wanneer landen mee willen doen met deze nieuwe manier van uitwisselen, is het eerste wat overheden kunnen doen het heffen van belasting vereenvoudigen tot een heffing op iets simpels, bijvoorbeeld grondbezit. Door eenvoud aan te brengen in de organisaties en stelsels verkleint de afstand van overheidsinstellingen tot deze dynamische netwerk-georiënteerde markten en ontstaat een kans om de innovatie van hun waardepropositie en aandeel in het blockchain-ecosysteem te stimuleren.

De ‘How do we tax this?’-vraag dringt zich al enige tijd op

Jurisdicties die volharden in het vasthouden aan bestaande regiestructuren verjagen inmiddels de meest innovatieve spelers. Voor die regio’s is het te hopen dat de mensen zullen blijven en slechts de administratie verplaatst. Anders wordt het snel een zero-sum game.

Concurrerende jurisdicties

Internationaal is competitie te herkennen tussen jurisdicties op het gebied van blockchain adoptie. De assets die voortvloeien uit alle innovatie zullen in de toekomst steeds grotere delen van de waarde dragen die in de samenleving wordt gegenereerd. Waarde die niet langer wordt omgerekend naar euro’s, maar in de ecosystemen blijft hangen op de digitale waardedragers. Landen met de hoogste innovatiegraad zullen de kapitaalverschuiving – van de euro’s richting crypto-markten – het beste doorstaan. De regio’s met de meeste blockchain innovatie zullen grootschalig bezit van digitale activa opleveren waarop de wereld van morgen zal draaien. In landen en regio’s met minder kansen kan de rechtstreekse aankoop van cryptocurrency en het investeren in blockchain ecosystemen voor overheden een bron van hoop zijn. In een ultiem scenario kunnen methodes uit de oude economie helpen om de concurrentiepositie op internationale schaal versterken. Devaluatie is een makkelijke manier voor overheden om aan kapitaal te komen. Dit gebeurt sinds de jaren 70 op steeds grotere schaal, wereldwijd. Overheden kunnen de geld-drukpers in verhoogd tempo aanzetten en de hieruit gegenereerde budgetten kanaliseren richting blockchain initiatieven.

Het is zeer onzeker of Europa koploper zal worden in de verschuiving naar de slimme activa. Ondanks goede bedoelingen zal het politieke apparaat het waarschijnlijk afleggen tegenover meer dynamische regio’s zoals Singapore, Hong Kong en Dubai. Besluitvorming langs Europese en daarna regionale organen is doorgaans traag en het betrekken van partijen met gevestigde belangen werkt nadelig op het eindresultaat. In de Verenigde Staten weten ze hoe ze moeten omgaan met deze vierde industriële revolutie en wordt voortvarend geanticipeerd op de komende kapitaalvlucht, met nieuwe wetten, regels en infrastructuur. In Malta laten ze zien hoe innovatie vanuit de overheid eruit ziet en innovatie wordt aangetrokken.

Veroordeeld tot verandering

Intussen bouwen de makers van deze digitaal ingegeven transformatie van de samenleving onverstoorbaar en tegendraads door aan hun infrastructuur. De tokens die hen dit oplevert zullen volgens hen uiteindelijk toch wel het meeste kapitaal uit de samenleving opvangen. De infrastructuur is internationaal en de digitale activa daarbinnen bestaan als netwerk online, waardoor ze zich geenszins storen aan landsgrenzen die worden bevochten in traditionelere modellen.

De blockchain gemeenschap is er duidelijk over. Om regelgeving te kunnen arbitreren bouwen ze internationale ecosystemen waarin waarde uit de maatschappij wordt opgeslagen in infrastructuren, kennisnetwerken en waardedragers van vandaag: digitale activa in handen van het publiek. Niet gevestigde instituties.

Instituties beheren kapitaal nu nog in traditionele stelsels. Voor het publiek afgesloten omgevingen waarin optimale uitnutting van kapitaal en informatie wordt belemmerd door allerlei drempels. Door de systemen open te stellen kunnen ze de ecosystemen stimuleren waarde op te bouwen. Idealiter transformeren multinationals en overheidsinstellingen snel naar deze opener ecosystemen, naar het voorbeeld van open source gemeenschappen. Doen ze dit niet dan ontstaat het risico dat de ecosystemen hun eigen regels blijvend bepalen, doordat het bekrachtigen van regels die zijn gestoeld op gesloten modellen steeds minder goed aansluiten. Uiteindelijk kunnen de ecosystemen in het virtuele domein altijd eenvoudig wegbewegen van disfunctionele regelgeving.

In feite klinkt er een ‘comply-or-explain’ geluid vanuit de innovatieve groepen richting overheden en multinationals. Omgekeerd van hoe dit nu gaat. Hoe meer traditionele organisaties zich openstellen voor het samenwerken in de losser georganiseerde en zelf-regulerende bestuursvormen van deze tijd, hoe beter ze zullen passen bij de netwerkeconomie die in de samenleving ontstaat. Of het hiervoor benodigde verandervermogen daadwerkelijk aanwezig is zal de tijd ons gaan leren.