Betrouwbaar verenigen met blockchain

Blockchain is technologie om zaken betrouwbaar en veilig en decentraal te regelen. In dit artikel lees je een schets van de toekomst met blockchain voor verenigingen en hoe het bijvoorbeeld de VOG kan verbeteren.

In onze westerse maatschappij zijn we gewend schaalbare economieën verticaal te implementeren. Om in de samenleving vertrouwen te creëren, waarbinnen mensen kunnen samenwerken en het bedrijfsleven afspraken kan maken, hebben we grootse instituties opgebouwd, zoals het rechtssysteem en het monetaire stelsel. De instellingen binnen deze stelsels verzamelen grote hoeveelheden gegevens die ze vervolgens intensief analyseren, bewerken en uitwisselen. Het doel van al deze activiteit is het leveren van (publieke) diensten aan burgers en bedrijven.

Grens bereikt

Met de komst van de database in de jaren zeventig werd het makkelijker om de groeiende hoeveelheid informatie te managen en met de komst van het internet, twintig jaar later, konden we alle systemen en gegevenspakhuizen aan elkaar verbinden. Inmiddels zijn de grenzen bereikt van de schaalbaarheid van dit model. De silo’s met informatie die bedrijven en instellingen onderhouden groeien in rap tempo en het aantal verbindingen tussen alle bronnen groeit zelfs kwadratisch. Met deze groei zien we de kosten van veilige automatisering exponentieel oplopen. Langzaam komen we tot het besef dat het bewerken en beveiligen van alle data en het onderhouden van alle benodigde verbindingen niet langer opgelost kan worden met nóg grotere instellingen die alle gegevens en gegevensstromen afhandelen.

Netwerktechniek

De oplossing van dit schaalprobleem lijkt met recente ontwikkelingen in de automatisering gelukkig nabij. Opnieuw twintig jaar later is, na de database en het internet, een nieuwe techniek ontworpen, blockchain genaamd. Blockchain is een netwerktechniek die ons in staat stelt de hiërarchische inrichting van de samenleving te verwisselen met een netwerk-georiënteerde inrichting. Waar we nu nog vertrouwen op centrale vertrouwde instituties om ons handelen te coördineren, denk aan een bank die onze betalingen faciliteert of het kadaster dat registers bijwerkt, kan met blockchain dit vertrouwen voortkomen uit netwerken van mensen die vanuit soevereine beginselen samenwerken.

Vertrouwen

Door een slimme combinatie van wiskunde, economische modellen en speltheorie ontstaat met blockchaintechnologie een infrastructuur dat allerlei zekerheden kan geven die we normaal verkrijgen door het plaatsen van een vertrouwde derde partij. Blockchain infrastructuur is te gebruiken door duizenden mensen, zonder dat de deelnemers van het netwerk elkaar hoeven te kennen of vertrouwen. Cryptografische regels dwingen af dat deelnemers zich aan wiskundige regels houden. Wanneer een deelnemer de regels niet respecteert wordt deze uit het netwerk verbannen door de andere deelnemers, waardoor deze niet langer kan profiteren van de waarde die alle participanten in het netwerk genereren. De economische stimulans om de regels op te volgen zorgt ervoor dat alle deelnemers blijvend samenwerken. Speltheoretische modellen maken het gedrag van alle deelnemers in het netwerk voorspelbaar, en zo de betrouwbaarheid van datgene wat het netwerk oplevert, wat veel vertrouwen geeft. Dit vertrouwen in het netwerk vervangt relatief dure instituties, die we zonder dit netwerkvertrouwen moeten positioneren om ervoor te zorgen dat mensen met zekerheid kunnen handelen en samenwerken.

Governance in netwerkeconomie

In feite levert blockchaintechnologie een nieuwe vorm van besturing – governance – waarmee poortwachters en intermediairs niet langer noodzakelijk zijn om waardeketens te laten functioneren. In dit nieuwe model worden mogelijkheden voor fraude en andere corrumperende en anti-sociale gedragingen, die centralisatie vaak oplevert, buiten spel gezet.
Met blockchain is de transitie begonnen om de grote instellingen van onze tijd in netwerken van gelijkwaardige participanten te laten opereren, waardoor onevenredig grote concentraties van invloed en kapitaal minder goed standhouden. De mogelijkheid om in netwerken mensen betrouwbaar te verenigen past goed bij de participatiesamenleving en een terugtredende overheid. Burgerkrachtinitiatieven die nu nog afhankelijk zijn van hiërarchische structuren kunnen verticale vormen van sturing  met hulp van blockchain vervangen door gedigitaliseerde afsprakenstelsels van de netwerkeconomie.

Verenigingen

Met blockchain kunnen processen die normaal centrale regie nodig hebben efficiënter en betrouwbaarder worden gemaakt. Dit kan heel veel veranderen voor sommige organisaties en beroepen maar voor de vereniging zelf  betekent het dat je democratische processen betrouwbaarder kunt inrichten omdat anonimiteit beïnvloeding geen kans geeft en fraude bij het verzamelen en tellen van stemmen onmogelijk wordt. Door gebruik te maken van de eigenschappen die blockchain heeft te bieden kunnen budgetten en de verdeling ervan transparant worden gemaakt terwijl de kans op een greep in de kas van de penningmeester uitgebannen kan worden.

Bijvoorbeeld de VOG

De VOG, verklaring omtrent gedrag, speelt een belangrijke rol in het beleid rond veiligheid in vrijwilligerswerk, belangrijk voor bijvoorbeeld sportverenigingen. De VOG is vorig jaar met 38% in prijs verhoogd, waardoor organisaties de kosten niet langer in alle gevallen kunnen dragen en ze de VOG niet meer aanvragen. Het antwoord van het kabinet op deze situatie was dat het goed zou zijn om met gemeenten in gesprek te gaan over de manier waarop veiligheidsbeleid in het vrijwilligerswerk gestimuleerd kan worden en het verzocht hierbij te onderzoeken hoe alle vrijwilligers die werken met mensen in afhankelijkheidssituaties een gratis VOG kunnen aanvragen.

DE MOGELIJKHEID OM IN NETWERKEN MENSEN BETROUWBAAR TE VERENIGEN PAST GOED BIJ DE PARTICIPATIESAMENLEVING EN EEN TERUGTREDENDE OVERHEID

Wisdom of the crowd

Doordat met blockchain digitale netwerken voor het eerst fraude-resistent gemaakt kunnen worden, zijn we beter in staat om binnen deze netwerken informatie inzichtelijk, controleerbaar en onderhoudbaar te maken. Door een netwerkinfrastructuur te realiseren op basis van blockchain principes, waarin vrijwilligers profielen en reputatie kunnen delen middels een handige mobiele app, ontstaat een netwerk waarin ‘the wisdom of the crowd’ met behoud van privacy-rechten voor de deelnemers kan worden ingezet. Door lokale gemeenschappen intensief te laten samenwerken kunnen profielen van vrijwilligers onder controle worden gebracht van een sociaal netwerk van de burgers zelf.  De profielen die dit oplevert kunnen als groep worden verrijkt en, met expliciete toestemming van de vrijwilliger, geautomatiseerd worden aangevuld met garanties van externe partijen, bijvoorbeeld met verklaringen omtrent gedrag. Dit model, waarbij de vrijwilliger zelf de regie voert over zijn profiel, maakt het mogelijk om in een netwerk van vrijwilligers en instanties de juistheid van de data in hoge mate efficiënt te garanderen. Wanneer een vrijwilliger informatie in zijn profiel heeft die hij niet wil delen dan hoeft hij dat niet te doen, bijvoorbeeld door af te zien van de functie. De techniek stelt vrijwilligers in staat om vaak, gemakkelijk en snel te bewijzen dat het werk dat ze willen doen aan hen toevertrouwd kan worden – zonder dat (onderhouds)kosten ongeremd blijven groeien.

De digitale VOG

Wanneer het (lokale) vertrouwensnetwerk onvoldoende zekerheid geeft, blijft een vorm van VOG nodig. Maar dit kan ook met blokchaintechnologie. Elke burger kan éénmalig, via een mobiele app, in een blockchain-netwerk een privé-profiel aanmaken waarvan niemand kan zien om wie het gaat maar waarvan enkel de eigenaar kan bewijzen dat het van hem of haar is. Door vervolgens aan dit profiel bewijs te koppelen vanuit overheidsinstanties krijgt het profiel meer waarde. Zo kan met DigiD bewijs worden toegevoegd dat het om een Nederlandse staatsburger gaat en kan Justis het profiel in het netwerk voorzien van bewijs dat er geen bezwaren zijn voor deze persoon om specifieke functieaspecten uit te voeren. Dat de controles op basis van bewijs in het netwerk in plaats van in de back-office van Justis worden uitgevoerd, zorgt ervoor dat minder koppelingen en activiteiten nodig zijn aan de kant van Justis. De burger krijgt controle over de data en kan zelf bepalen met welke vereniging of organisatie hij of zij welke verklaringen wil delen.

In eigen veilige handen

De vele koppelingen die nu nodig zijn tussen alle partijen kunnen met blockchain op één standaard manier met een netwerk worden vervangen, wat veel kostenbesparing oplevert. Het mooie aan deze infrastructuur is dat het verenigingen meteen zal voorbereiden op de toekomst. In mei 2018 zullen verenigingen moeten voldoen aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Dit betekent dat leden op een handige manier inzicht moeten hebben in de gegevens die over hen zijn opgeslagen, dat ze zelf controle krijgen over al deze gegevens en dat ze toestemming moeten geven voor het uitwisselen van gegevens. Een blockchain infrastructuur voldoet aan alle eigenschappen die nodig zijn om aan deze nieuwe wetgeving te voldoen.

BC3

Op 30 maart van dit jaar startte minister Kamp de Nederlandse Blockchain Coalitie (BC3). Deze samenwerking tussen overheden, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven is in het leven geroepen om sturing te geven aan alle initiatieven die momenteel in Nederland bestaan rond blockchain. De wereld van open blockchainnetwerken, die als publieke nutsvoorziening samenwerking tussen mensen en organisaties verbeteren, staat haaks op de traditionele verdienmodellen van multinationals en de waardeproposities van overheidsinstellingen. Door bij het vaststellen van de waardeproposities niet te denken aan de toegevoegde waarde van blockchaintechnologie voor instellingen en bedrijven maar te bedenken wat de toegevoegde waarde van de infrastructuur kan zijn voor klanten of burgers ontstaan ambities die passen bij het publieke belang. De Blockchain Coalitie kiest daarom ook voor ‘compromisloze open source’ waarmee de techniek een goede kans maak als publieke voorziening te kunnen groeien.

Open source

Vermoedelijk zullen de gevestigde automatiseerders niet meteen grote voorstanders zijn van de ontwikkeling van open netwerken die op lange termijn geen revenu opleveren in de huidige verdienmodellen, omdat ze onderhouden kunnen worden door veel meer, vaak kleinere, partijen. De technologie zal, indien het lukt om hier doeltreffend op te sturen, voornamelijk afkomstig zijn van de ideële organisaties die de afgelopen jaren zijn opgericht om open blockchain initiatieven als publieke voorziening aan de samenleving te schenken. Inkooporganisaties zullen vroeg of laat kiezen voor de lagere kosten door open source en voor partijen die de expertise hebben om blockchaintechnologie toe te passen. Blockchaintechnologie komt niet vanzelf. Pas als veel partijen de keuze maken om de afhankelijkheid van centrale instellingen om te wisselen voor betrouwbaarheid door blockchaintechnologie maken we een begin met de netwerkeconomie.

Dit artikel verscheen oorspronkelijk in VM van september 2017, het vaktijdschrift voor professionals van verenigingen.


Also published on Medium.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

11 + = 14